Μαρκαδόροι, κραγιόνια, παστέλ και άλλη (ζω)γραφική ύλη – Γράφει ο Φίλιππος Μανδηλαράς
Γράφει ο Φίλιππος Μανδηλαράς
Στην αρχή (απ’ όσο γνωρίζω εγώ, τουλάχιστον) ήταν ο άγνωστος ως τότε κύριος Ντρου Ντέιγουολτ, ο οποίος, με τη συνδρομή του πασίγνωστου Όλιβερ Τζέφερς, εξέδωσε το δροσερό Η μέρα που τα κραγιόνια τα παράτησαν (και τη συνέχειά του, Η μέρα που τα κραγιόνια γύρισαν σπίτι).
Βέβαια, αυτό που έκανε ο κύριος Ντρου (να δώσει φωνή, δηλαδή, στα χρωματιστά κραγιόνια που βρίσκονται στην κασετίνα οποιουδήποτε παιδιού στην προσχολική και πρωτοσχολική του ηλικία, αποτελώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το κατεξοχήν αντικείμενο που το συνοδεύει στην ανάπτυξη αλλά και στην κοινωνικοποίησή του) δεν ήταν παρά η λογοτεχνική έκφραση αυτού που συμβαίνει καθημερινά σε παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία και πρώτες τάξεις του δημοτικού, όπου τα παιδιά βάζουν τους μαρκαδόρους, τα κραγιόνια ή τα παστέλ τους να κονταροχτυπιούνται πάνω στο λευκό χαρτί, άλλοτε εκφράζοντας τα συναισθήματά τους μέσω των χρωμάτων κι άλλοτε αποδίδοντάς τους χαρακτηριστικά ήρωα, όπως κάνουν με μια κούκλα, ας πούμε, με σκοπό να παίξουν μια ιστορία – να εκφραστούν, εν τέλει. Η (ζω)γραφική ύλη, λοιπόν, άλλοτε είναι μέσο έκφρασης, καθώς προέχει το χρώμα που περιέχει και το ζωγραφικό έργο που παράγεται με αυτό, κι άλλοτε τρόπος έκφρασης, καθώς διαθέτει ένα σώμα που μπορεί να επενδυθεί με πολλά νοήματα εξαιτίας του χρώματός του.
Με λίγα λόγια, αντικείμενο (π.χ. μαρκαδόρος) και αποτέλεσμα (χρωματικό αποτύπωμά του) αποταυτίζονται κι έτσι ένα κουτί με μαρκαδόρους μπορεί να γίνει ένα κουτί που κρύβει τους δυνητικούς ήρωες ενός φοβερού και τρομερού παραμυθιού, όπως αυτό του κυρίου Ντρου!
Από τη στιγμή, λοιπόν, που η (ζω)γραφική ύλη έπαψε να είναι μονοδιάστατη, ένας μαύρος μαρκαδόρος, σαν αυτόν που μας προτείνει η Εύη Ανδριανού στο ομώνυμο βιβλίο της, δεν είναι μόνο το χρώμα που παράγει, αλλά και το σώμα του, ο ίδιος ο μαρκαδόρος δηλαδή, όπως πολύ εύστοχα εικονογραφούνται και τα δύο από την Ίριδα Σαμαρτζή στο εξώφυλλο του βιβλίου.
Στο βιβλίο της Ανδριανού, ο μαύρος μαρκαδόρος, αφού χρησιμοποιηθεί ως μέσο για να εκφράσει τον θυμό ενός παιδιού, βρίσκεται ξαφνικά σε ένα κουτί με πολύχρωμους συντρόφους μαρκαδόρους που δεν του φέρονται καθόλου συντροφικά καθώς μαύρο = επικίνδυνο = κακό = απορριπτέο. Μαύρος λύκος, μαύρο πρόβατο, μαύρος μαρκαδόρος.
Στη συνέχεια, όμως, ο αναγνώστης διαπιστώνει με έκπληξη ότι η λογική αποκλεισμού του μαύρου μαρκαδόρου από τους (ομόφυλους ή, καλύτερα, ομοειδείς του) πολύχρωμους μαρκαδόρους ακολουθείται και από τα παιδιά, τα οποία παίρνουν από το κουτί μόνο τους χρωματιστούς μαρκαδόρους, εγκαταλείποντας τον μαύρο.
Εδώ, όμως, το κίνητρο των παιδιών δε γίνεται να είναι ίδιο με αυτό των χρωματιστών μαρκαδόρων. Αποκλείεται!
Τι συμβαίνει; Γιατί κανένα παιδί δεν επιλέγει τον μαύρο μαρκαδόρο; Κάποιος πρέπει να αποκαταστήσει την τάξη, να υποδείξει στα παιδιά την αναγκαιότητα της ύπαρξης του μαύρου, την ανάγκη της σκιάς που αναδεικνύει το φως, του περιγράμματος που διαμορφώνει το σχήμα. Την ανάγκη ισορροπίας! Τα άλλα, αυτά που συμβαίνουν στον αδυσώπητο κόσμο των μαρκαδόρων (ο αποκλεισμός, ο ρατσισμός), είναι άλλη ιστορία.
Κι έτσι, θα παρέμβει η δασκάλα. Μια κυριολεκτικά μαγική παρέμβαση, καθώς όχι μόνο θα υποδείξει στα παιδιά τις χρήσεις του μαύρου χρώματος του μαρκαδόρου, αλλά θα επισημάνει στους άλλους μαρκαδόρους και την αναγκαιότητα ύπαρξής του μέσα στην κοινωνία τους, μέσω μιας ευφάνταστης ανάμειξης χρωμάτων, μετά την οποία κανένας μαρκαδόρος δε θα παράγει πλέον το χρώμα που ορίζει το σώμα και το όνομά του, καθώς ο κίτρινος, για παράδειγμα, αν γράψει σε πράσινο χαρτί, θα δώσει μπλε χρώμα!
Φανταστική αυτή η δασκάλα, λοιπόν, με την πολυσήμαντη παρέμβασή της τόσο στο σώμα όσο και στο χρώμα του μαρκαδόρου και, μαζί μ’ αυτό, ένα εξαιρετικό δείγμα λογοτεχνικής ανάπλασης ενός κατά τα φαινόμενα απλού, καθημερινού και μονοδιάστατου αντικειμένου: του μαρκαδόρου.
Σ’ ένα λογοτεχνικό έργο, όμως, ποτέ οι διαστάσεις δεν είναι δύο, όπως ποτέ δεν είναι μία η ανάγνωση. Διαβάστε το «Ένας μαύρος μαρκαδόρος», διαβάστε το «Η μέρα που τα κραγιόνια τα παράτησαν» και θα δείτε με άλλο μάτι τη (ζω)γραφική ύλη!
Εύη Ανδριανού, Ένας μαύρος μαρκαδόρος (εικον. Ίρις Σαμαρτζή), Εκδόσεις Πατάκη
Login and Registration Form